«Պատերազմի օրենքը խախտվեց ապրիլին»

05.10.16 | 13:47

«Իրավունքը» բացառիկ հարցազրույց է ունեցել Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման պատգամավոր, ԱՊՀ երկրների պատվավոր սահմանապահ, գեներալ-մայորԼԵՎՈՆ ՍՏԵՓԱՆՅԱՆԻ հետ, ով 1991-1993 թվականներին Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ եղել է ՀՀ զինվորական կոմիսար, ՊՆ Գլխավոր շտաբի պետի առաջին տեղակալ, ՊՆ կազմակերպչական-մոբիլիզացիոն վարչության պետ, իսկ այսօր ԱՊՀ երկրների սահմանապահ զորքերի խորհրդի նախագահի խորհրդականն է: Ի դեպ, Ղարաբաղյան պատերազմից հետո նա առաջիններից է եղել, ով արժանացել է բարձր զինվորական կոչման:

«ՄԵՆՔ ՀԱՇՎԻ ՉԵՆՔ ՆՍՏԵԼ ԵՎ ՀԱՇՎԻ ՉԵՆՔ ՆՍՏՈՒՄ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՀԵՏ»

– Պարոն գեներալ, լինելով` Գերագույն խորհրդի առաջին գումարման պատգամավորներից մեկը, ըստ Ձեզ,որո՞նքէին մեր 25-ամյա անկախ հայրենիքի բացթողումներն ու ձեռքբերումները:

- 25 տարվա ընթացքում չհաջողվեց գտնել Հայաստանի տնտեսական զարգացման, հպարտության արժանի երկրի վերափոխման գործող եւ արդյունավետ ճանապարհներ: Երբեմնի ծախկող հանրապետությունից այն վերածվեց բարձիթողի ագրարային երկրի: Արդեն բոլորն էլ գիտեն, որ դրա մեղավորը Արցախի խնդիրը չէ եւ ոչ էլ Հայաստանի ծախսերն ուղղված բանակին: 25 տարի է մենք միայն լսում ենք սոցիալական խնդիրների, կոռուպցիայի, գործազրկության, աճող պետական պարտքի եւ էլիտար բնակարանաշինության մասին: Այս բոլոր տարիներին ես մտածում եմ` ինչո՞ւ չեն ձեռնարկվում լուրջ միջոցներ թեկուզ փոքր, բայց շահութաբեր, ներկայանալի արտադրողական օբյեկտներ կառուցելու համար, այլ բավարարվում ենք քչով: Չէ՞ որ բոլորն էլ ընդունում են, որ գործազրկության խնդրի լուծումը երկրում իր հերթին կբերի այլ խնդիրների բացառման: Ի վերջո, 600 տարի սպասում էինք այդ անկախությանը, եւ չէր կարելի այդպես անտաղանդ վերաբերել դրան: Իմ սերնդակիցների հուշերում է Իսրայելի կայացումը: Ամբողջ աշխարհից հրեաները վերադառնում են: Եվ հակառակը, տեսեք թե ինչ հաջողությամբ է մեզ մոտ դրված արտագաղթին նպաստող ծառայությունները, ամեն տեղ եւ ամենուր գրասենյակներ են, հայտարարություններ եւ ժամանակակից տրանսպորտային միջոցներ:

Կարելի է խոսել բոլորին հայտնի շատ այլ խնդիրների մասին, չեմ ուզում կրկնվել, բայց դրանցից մեկը պետք է ընդգծեմ, քանի որ դեռ պատգամավորության ժամանակներից այն կրում եմ իմ մեջ: Ղարաբաղյան հիմնախնդրի արդյունքում պատմական Հայրենիք` Հայաստան, վերադարձան ավելի քան 300 հազար փախստականներ: Այդ մարդկանց գերակշիռ մասը կրթված մարդիկ էին` տարբեր բնագավառի պրոֆեսիոնալներ, հիմնականում` ռուսախոս: Նրանք օբյեկտիվ պատճառներով վատ էին խոսում հարազատ հայոց լեզվով կամ խոսում էին բարբառով: Մեզ չհաջողվեց նրանց պահել Հայաստանում, ինչպես չի հաջողվում այժմ պահել այստեղ փախստականներին Սիրիայից եւ Իրաքից: Մինչդեռ Ղազախստանն ու Ղրղզստանը ռուսերենին հատուկ կարգավիճակ են տվել, այդ թվում նաեւ այն պետական հաստատություններում գործածելու իրավունք: Իսկ մենք ցանկանում էինք, որ փախստականները գրեն եւ խոսեն միայն հայերենով: Պետությանը հարկավոր էր փոխզիչումային մոտեցում: Մենք հաշվի չենք նստել եւ հաշվի չենք նստում իրականության հետ` ասելով, թե հայը ով չգիտի հայերեն, հայ չէ: Այս տրամաբանությամբ` հայտնի պատճառներով մուսուլման դարձած համշենահայերն էլ հայ չեն: Բայց այսպիսի մոտեցմամբ` ոչ ոք մեզ մոտ չի գա, եւ մենք աստիճանաբար կկորցնենք (արդեն սկսել ենք) գենոֆոնդը:Եթե մանավանդ հաշվի առնենք , որ Հայաստանում ծնելիության հետ եւս խնդիրներ կան: Նույնիսկ կարելի է ասել այդ սուրբ ոլորտում էլ կոռուպցիան է թեւածում: Ինձ անհանգստացնում է նաեւ մեր երկրի քաղաքական ուղղվածությունը: Ակտիվանում են երիտասարդության ուղեղները լվացող կազմակերպությունները: Կարող եմ ասել միայն այն, որ Հայաստանը Ռուսաստանին կապող շատ բան կա, պատմության մեջ շատ անգամներ է նա մեզ ձեռք մեկնել: Չեմ հերքի, եղել են եւ կան ընդհանուր պատմության մեջ բացասական էջեր եւս: Սակայն, դարձյալ կոչ եմ անում վերադառնալ իրականություն: Ռուսաստանում ապրում են մոտ երկու միլիոն հայեր եւ մի քանի հազարն ել գտնվում են այնտեղ արտագնա աշխատանքի: Ռուսաստանի հետ մենք դատապարտված ենք միասին լինել, պետք է ընկերություն անել, լուծել փոխադարձ վստահության հարցը, պրոֆեսիոնալ դաշտում կառուցել փոխհարաբերությունները` պահպանելով ազգային շահն ու հպարտությունը: Բայց նրա համար, որպեսզի մենք վստահ լինենք եւ ի վիճակի ապահովել մեր անվտանգությունը, մեզ ամենից առաջ հարկավոր է հույս դնել սեփական զինված ուժերի վրա: Հենց այդ պատճառով ել 25 տարիների ամենագլխավոր ձեռքբերումը համարում եմ իմ Հայաստանի հայտնվելը աշխարհաքաղաքական քարտեզի վրա` իր հպարտության արժանի ազգային բանակով:

«ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ՇՔԵՐԹՆ ԻՀԱՐԿԵ ԿԱՏԱՐԵՑ ԻՐ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔԸ»

–Անկախության 25-ամյակին նվիրված զորահանդեսը լայն արձագանք գտավ ամենուր, այդ թվում` Ադրբեջանում: Դուք ի՞նչ կասեք այս մասին:

– Զինվորական շքերթն ըստ էության կարեւոր էր ոչ այդքան զինվորականների ու երկրի ղեկավարության, որքան սեփական քաղաքացիների համար: Իհարկե, որոշակի առումով, այն իրենից ներկայացնում է սեփական զինվորական հնարավորությունների ցուցադրում: Զինվորական շքերթը հնարավորություն է եւ ձեւ` բնակչությանը վստահություն ներշնչելու, երկրի երիտասարդ սերնդին հայրենասիրական ոգով դաստիարակելու համար: Այս տեսանկյունից դրանց պարբերաբար անցկացումը օբյեկտիվորեն հիմնավորված է: Հայաստանի 25-ամյա անկախությանը նվիրված զինվորական շքերթն իհարկե կատարեց իր առաջադրանքը: Զինվորականի տեսանկյունից ես, բնականաբար, չէի կարող չնկատել թերությունները, բայց դա այդքան էլ կարեւոր չէ: Դուր եկավ, որ թրթուրային տեխնիկան անցավ հատուկ մեքենաների վրա: Հզոր զինվորական տեխնիկայի ցուցադրումը, որի մասին վերջին ժամանակներս գրում եւ խոսում են ԶԼՄ-ները, սպասելի էր: Բայց չեմ էլ կասկածում, որ Հայաստանում այդպիսի զենքի գոյության մասին հակառակորդը գիտեր շքերթից առաջ էլ: Հենց այդ պատճառով էլ, ամենից առաջ շքերթը կարեւոր էր հենց մեզ համար: Որպես հենց առաջին օրերից մեր ազգային բանակի կազմավորման անմիջական մասնակից, նախկինում որպես Գերագույն խորհրդի պաշտպանության, անվտանգության եւ ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի անդամ-պատգամավոր, հետո արդեն որպես Հայաստանի առաջին զինվորական կոմիսար եւ 10 տարի էլ Ազգային անվտանգության սահմանապահ զորքերի առաջին հրամանատար` հպարտանում եմ մեր բանակի ձեռքբերումներով: Իմ աչքերի առաջ ֆիդայական, անկանոն սպառազինմամբ կիսազինվորական միավորումներից` մենք հասել ենք ժամանակակից մարտ վարելու աստիճանի:

«ԱՐՑԱԽԻ ՄԱՐԶԸ ՊԵՏՔ Է ՀԱՅՏՆՎԵՐ ՀՀ ԿԱԶՄՈՒՄ ԴԵՌ 1994 ԹՎԱԿԱՆԻ ՄԱՅԻՍԻՆ»

–Նաեւ Լեռնային Ղարաբաղի անկախության 25-ամյակն է լրացել, սակայն ուղիղ 25 տարի առաջ էլ, այսօր էլ մեր երկրի առաջ շարունակում է ծառացած մնալ ԼՂ հիմնախնդիրը: Որպես Պաշտպանության նախարարությունում բարձր պաշտոններ զբաղեցրած ռազմական գործիչ` ինչպե՞ս եք տեսնում լուծումը:

– Հիշում եմ` դեռ 1994 թվականին Գերագույն խորհրդի պատգամավորների շրջանում քննարկումներ էին ընթանում եւ հնչող քննադատությունները վերաբերում էին միմիայն պարզունակ համաձայնագրին` Ադրբեջանի հետ հրադադարին: Ամենաքիչը մենք կարող էինք եւ պետք էր հասնեինք ավելիին` Արցախի անվտանգության վստահելի երաշխիքներով: Բոլորին հասկանալի էր, նավթադոլարները եւ Ադրբեջանի մարդկային ռեսուրսները շատ արագ իրենց մասին իմաց կտային եւ հակառակորդը կվերականգնվեր: Այդպես էլ եղավ, տարեցտարի մենք ավելի էինք դրանում համոզվում: Հեյդար Ալիեւի աղաչանքներն ու խնդրանքները մոռացված են, իր որդին խախտում է հոր խոստումները, որոնք տվել էր ժամանակին Աշոտ Մանուչարյանին եւ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին: Իմ կարծիքով` Հայաստանը տանուլ է տալիս դիվանագիտական դաշտում եւ տեղեկատվական պատերազմում: Հաստատ գիտեմ, որ մեր պաշտոնատար անձանցից շատերը, որոնք ներկայացնում են Հայաստանը ԱՊՀ տարբեր օրգաններում, չեն կարողանում արժանի դիմադրություն ցույց տալ ապատեղեկատվություն տարածող ադրբեջանական կողմին: Այդ մասին մեկ անգամ չէ, որ ինձ ասել են իմ ընկերները Ռուսաստանից, Բելառուսից եւ նույնիսկ Միջին Ասիայի երկրներից: Դրանում ես համոզվեցի` դիտելով Երեւան-Մոսկվա-Բաքու հեռուստակամուրջը: Մեր ներկայացուցիչները մեղադրողի կարգավիճակից վերածվում են պաշտպանվողի, կարծես մոռանալով Ղարաբաղի կոնֆլիկտի պատճառը` քննարկում են դրա հետեւանքները: Արցախի հիմնախնդրի լուծումը պետք է լինի անկասկած փոխզիջումային` Արցախի անկախության ճանաչմամբ, անվտանգության լիարժեք երաշխավորմամբ եւ Հայաստանին միանալու իրավունքով: Իմ կարծիքը բխում է ներկա վիճակից: Իսկ ընդհանրապես, Արցախի մարզը պետք է հայտնվեր Հայաստանի կազմում դեռ 1994 թվականի մայիսին:

«ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԸ ՁԱԽՈՂՈՒՄՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ ՆՈՒՅՆԻՍԿ ՊԱՇՏՈՆԻՑ ՉԵՆ ԱԶԱՏՎՈՒՄ, ՍԱ ԱՆԱՐԴԱՐ Է»

–Այս շրջանում, կարծես թե, սահմանում հարաբերական անդորր է, բայցեւ բանակցություններ չկան: Ի վերջո, ԵԱՀԿ Մինսկի խո՞ւմբը, թե՞ սահմանապահ զինվորն է որոշելու իրավիճակից դուրս գալու ելքը:

– Միայն բոլոր քաղաքական, տնտեսական եւ ռազմական հնարավորությունների միավորմամբ է հնարավոր դիմակայել վտանգներին: Ազգի միավորման մեջ է հնարավոր գտնել վստահություն` արտաքին քաղաքական ասպարեզում գործելու համար: Ուժեղ պետության եւ նրա լեգիտիմ իշխանության հետ հնարավոր չէ հաշվի չնստել: Անկասկած, ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը վերահսկում է ներքաղաքական իրավիճակը, դրան հետեւում են նաեւ հարեւան երկրները: Հնարավոր չէ հաջողության հասնել դիվանագիտական դաշտում, եթե երկրի ներսում տիրում է անկայունությունը: Վերջիվերջո, դա կբերի խնդիրների հենց բանակում, որն այսօր ի զորու է հետ մղել Ադրբեջանի ամեն մի ոտնձգության: Խնդրի լուծմանը կարող է նպաստել մեր բոլոր գործողությունների եւ հնարավորությունների միավորումը: Թույլ օղակն այստեղ անթույլատրելի է: Այս հարցում մեծ հույսեր եմ կապում նոր վարչապետի եւ նրա թիմի հետ: Սահմանապահները իրենց կյանքի գնով պաշտպանում են երկիրը, իսկ դիվանագետները ձախողումների համար նույնիսկ պաշտոնից չեն ազատվում: Սա անարդար է:

«ԵՎ ԹՈՂ ԴՐԱՆԻՑ ՀԵՏՈ ՔԵԶ ԴԱՏԵՆ ԶԻՆՎՈՐԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆՈՒՄ, ՄԻԵՎՆՈՒՅՆՆ Է, ԴՈՒ ՃԻՇՏ ԿԼԻՆԵՍ»

– Դուք շատ լավ գիտեք մեր երկրի պաշտպանության օրվա խնդիրները: Ըստ Ձեզ, որո՞նք են այն կարեւորները, որոնք այսօր պետք է լուծի պաշտպանության նորանշանակ նախարարը, որպեսզի ապրիլյան քառօրյա պատերազմներ չկրկնվեն:

– Դուք երեւի թե նկատի ունեք` ինչպես թույլ չտալ ապրիլյան իրադարձությունների ընթացքում ի հայտ եկած բանակային խնդիրների կրկնությունը: Գիտեք, բանակը ժողովրդի եւ հանրության բաղկացուցիչ մասն է: Ուստի` խնդիրները կարող են լինել միայն ընդհանուր: Եթե երկրում ամենուրեք կոռուպիցա է տիրում, դա անխուսափելի է նաեւ բանակում: Գաղտնիք չէ, որ որոշ պաշտոնյա հեղինակություններ ՀՀ ՊՆ-ում բիզնեսմեններ են եւ գտնվում են առեւտրային հարաբերությունների մեջ իրենց իսկ նախարարության մատակարարման բաժինների հետ: Ես չեմ հասկանում` ինչո՞վ է հիմնավորված գեներալական պաշտոնների այդպիսի քանակությունը այս փոքր երկրում եւ բանակում: Տարօրինակ է նաեւ գնդապետների մեծ քանակությունը: Սա ակնհայտորեն տեսանելի է բոլոր ուժային կառույցներում: Պաշտոնները, որոնք ազատորեն կարող են զբաղեցնել սերժանտները, զբաղեցնում են ենթասպաներն ու այդպես մինչեւ ամենաբարձր կոչումները: Դրանք ոչ պակաս ֆինանսական ծախսեր են: Ռուսական եւ մի քանի այլ բանակներում վաղուց արդեն այդ խնդիրը լուծել են: Վստահ եմ` անհրաժեշտ է ուսումնասիրել այդ հարցը: Գիտեմ, սպաները ստանում են իրենց գործունեությանը ոչ համապատասխան ցածր աշխատավարձ: Բայց սա արդեն այլ, լուծում պահանջող խնդիր է, որը նույնպես լուծման կարիք ունի: Սա նաեւ վերաբերում է ՀՀ ԱԱԾ-ին եւ ՀՀ ոստիկանությանը: Դուք ուշադրություն դարձրե՞լ եք, որ ճանապարհներին գրեթե չկան ՃՈ սերժանտներ: Դա այդքան բարդ ծառայություն է, որ պետք է միայն սպա՞ն կատարի: Բանակի կառուցումը չդադարող գործընթաց է: Ազգային բանակում պետք է գերակայեն նորմատիվային ակտեր` հաշվի առնելով ժողովրդի մենթալիտետը, որոնք կբացառեն բացասական դրսեւորումները զինվորական կոլեկտիվներում: Առավել եւս, որ դրանք մեզ մոտ հիմնականում ազգային են: Պետք է ճնշել պաշտոնյա անձանց կոպտությունը, ձեռք բարձրացնելը եւ վիրավորանքը, ենթակաների նվաստացումը: Հրամանատարները պարտավոր են իմանալ իրավիճակն իրենց ենթակա ենթակառույցներում, զինվորի հետ անհատական աշխատանք տանելը համարել կարեւոր, պահել հարաբերություններ ժամկետային զինծառայողների ընտանիքների հետ, բացառել ինքնասպանության դեպքերը ազգային բանակում: 25 տարի անց չի կարելի ներել այն, ինչ ներվել է անցյալում: Ժամանակակից բանակն ունի իր պահանջները, եւ դրանց հետ պետք է հաշվի նստել: Ելնելով ապրիլյան դեպքերից` առաջարկում եմ Ադրբեջանի կողմից ագրեսիայի կրկնության դեպքում, կասեցնելով նրանց բանակի առաջխաղացումը, չհամաձայնել հրադադարի եւ հաշտության ու հակահարվածի դիմելով` հասնել մաքսիմալ խելամիտ հաջողության, այնուհետեւ զբաղեցրած դիրքերում անցնել պաշտպանության: Եվ թող դրանից հետո քեզ դատեն զինվորական դատարանում, միեւնույնն է, դու ճիշտ կլինես: Սա է պատերազմի օրենքը, որը խախտվեց ապրիլին:

Շարունակությունը՝ սկզբնաղբյուր կայքում