Ինչպե՞ս է Ադրբեջանը ազդեցություն «գնում» ԱՄՆ-ում

13.03.17 | 11:30

«Հրապարակ»-ը գրել է. Մինչ մենք քննադատում, դժգոհում եւ նյարդայնանում ենք Ադրբեջանի «խավիարային» դիվանագիտությունից՝ փոխարենը չձեւավորելով, ասենք՝ «կոնյակային» դիվանագիտություն, մեր թշնամին «խավիարա-նավթադոլարային» ողջ զինանոցը կիրառում է մեր դեմ Ամերիկայից մինչեւ եվրոպական երկրներ, ՄԱԿ-ից մինչեւ ԵԽԽՎ։ Այս առումով բացառություն չէ նաեւ ԱՄՆ-ն՝ որպես գերտերություն եւ բացառիկ պետություն, որտեղ ազդեցություն ունենալով՝ կարող ես մասշտաբային խնդիրներ լուծել ի շահ քո պետության։ Ընդհանրապես, ինչո՞ւ է պետք ազդեցություն ունենալ Վաշինգտոնում, եւ արդյո՞ք արդարացված է մեծածավալ ֆինանսական միջոցների ծախսը՝ այդ ազդեցությունն ունենալու համար։ Երկու կարծիք լինել չի կարող։ Խելամտորեն ծախսված յուրաքանչյուր ցենտ ունի իր նշանակությունը։ Հրեական լոբբիստների «ներդրած» միլիոնավոր դոլարներն Իսրայել են վերադարձել որպես ռազմական օգնություն, օրինակ՝ 2016-ին հաստատված 38 միլիարդ դոլարի, ինչպես նաեւ ամերիկյան արտադրության Ֆ-5 ինքնաթիռների տեսքով։ Հայկական լոբբիստների «ներդրած» հարյուր հազարավոր դոլարները վերադարձել են Արցախ՝ ԱՄՆ-ի կողմից ուղղակի ֆինանսական աջակցության տեսքով, ԱՄՆ-ի կողմից ընդունված 907-րդ բանաձեւի տեսքով, Հայաստանին տրվող տարեկան ֆինանսական աջակցության տեսքով եւ այլն։ Ակնհայտ է, որ ընձեռված լոբբիստական օրինական գործունեության հնարավորությունից օգտվելու են նաեւ մեր թշնամիները։ Այս առումով հարուստ եւ հզոր Վաշինգտոնը դառնում է «մարտական գործողությունների երկրորդ ֆրոնտ», որտեղ իրենց երկրների համար պայքարում են ոչ թե զինվորներն ու դիվանագետները, այլ համայնքն ու լոբբիստները։ Իհարկե, Ադրբեջանն ունի իր առաջնահերթությունները։ Դրանք են հայկական ազդեցությանը հակազդումը եւ ԱՄՆ-Ադրբեջան հարաբերությունների խորացումը բոլոր ուղղություններով։ Այս նպատակներին հասնելու համար ադրբեջանամետ լոբբիստներն ամեն ինչ անում են, որ, ենթադրենք, Պետդեպը հայտարարություն չտարածի Մեհրիբանին փոխնախագահ նշանակելու կապակցությամբ, Սպիտակ տունը սանկցիաներ չկիրառի Ալիեւի նկատմամբ՝ մարդու իրավունքների ոտնահարման համար, նահանգային մակարդակով չճանաչվի Արցախի անկախությունը, թուլացնի հայկական ազդեցությունը Վաշինգտոնում եւ այլն։ Չնայած Ադրբեջանը Վաշինգտոնում նորեկ է, սակայն նրա աշխատանքը կրում է համակարգված եւ շարունակական բնույթ։ Դա ոչ միայն դեսպանության, «Սոկար» պետական նավթային ընկերության խողովակներով իրականացվող աշխատանքն է, այլ նաեւ մի շարք ՀԿ-ների, հիմնադրամների եւ, իհարկե, թուրքական հզոր լոբբիստների աջակցությունը։ Միայն 2015թ. դրությամբ Ադրբեջանը Վաշինգտոնում 15-17 միլիոն դոլար է ծախսել։ Սրանք լուրջ ֆինանսական միջոցներ են, եւ համեմատության համար նշեմ, որ հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների բյուջեն տարեկան 3-4 անգամ քիչ է։ Ի տարբերություն հայկական լոբբինգի, Ադրբեջանը հիմնականում աշխատում է գործադիր իշխանության հետ՝ հարցերին առավել առարկայական լուծում տալու համար։ Օրինակ՝ 2014թ․ Պենտագոնն Ադրբեջանին 23.330.779 դոլարի ուղիղ ռազմական օգնություն է տրամադրել, իսկ 2015թ․ այդ գումարը կազմել է 14.214.500 դոլար։ Ադրբեջանն ակտիվ աշխատում է նաեւ ակադեմիական շրջանակների, մամուլի եւ գիտահետազոտական կենտրոնների հետ։ Իհարկե, Ադրբեջանը Վաշինգտոնում նորեկ է, սակայն, ի դեմս Թուրքիայի, նա բավականին լավ ուսուցիչ եւ աջակից ունի։ Թուրքական լոբբին այսօր Վաշինգտոնի առաջատար լոբբիստական ուժերից է։ Նույնիսկ կարելի է պնդել, որ հրեականից հետո երկրորդն է։ Վերջին տարիներին հայկական համայնքի, հետեւապես՝ լոբբիստների ազդեցությունն էականորեն թուլացել է ԱՄՆ-ում, ինչը պայմանավորված է մի շարք օբյեկտիվ եւ սուբյեկտիվ հանգամանքներով, սակայն կարեւորագույն հանգամանքն առաջնահերթությունների նկատմամբ միասնական պատկերացման բացակայությունն է։ Ինչ վերաբերում է թուրք-ադրբեջանական տանդեմին, ապա նշեմ, որ, չունենալով ֆինանսական միջոցների հայթայթման խնդիր, վերջիններս պաշտոնապես աշխատանքի են հրավիրում նախկին կոնգրեսականների եւ գործադիր իշխանության ներկայացուցիչների։ Վերջին տարիներին թուրքական կազմակերպություններին, մասնավորապես՝ թուրք-ամերիկյան խորհրդին, հաջողվել է իրենց ազդեցության տակ վերցնել այնպիսի քաղաքական գիգանտների, ինչպիսիք են, օրինակ, Ջեյմս Ջոնսը, ով ՆԱՏՕ-ի գեներալ է եւ ղեկավարել է մի շարք ռազմական գործողություններ, իսկ 2008-2010թթ. ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի խորհրդականն է եղել ազգային անվտանգության հարցերով: Հաջորդն Իրաքի եւ Աֆղանստանի պատերազմի վետերան Հովարդ Բիսեյն է, ով կարեւոր պաշտոններ է զբաղեցրել Պենտագոնում՝ այդ թվում սպասարկելով եվրոպական ուղղությունն ու Պենտագոնի արտաքին կապերը: Հստակ տեղեկություններ կան այն մասին, որ ԱՄՆ հետախուզական կենտրոնական վարչության նախկին ղեկավար Փորթեր Գոսը նույնպես ներգրավված է թուրքական լոբբիստական կազմակերպություններից մեկում: Ըստ տեղեկությունների, նրա աշխատավարձը կազմում է տարեկան շուրջ 1.2 միլիոն դոլար: Կարելի է ենթադրել, որ թուրք-ադրբեջանական լոբբինգն ԱՄՆ-ում Հայաստանի համար լուրջ գլխացավանք է դառնում, ինչի դեմը պետք է հնարավորինս արագ առնել։ Դա անելու համար պարզապես անհրաժեշտ է համակարգված եւ հետեւողական աշխատանք Վաշինգտոնի հետ՝ բոլոր ուղղություններով։ Իսկ եթե հաշվի առնենք հայ համայնքի ներկայությունն ու պոտենցիալը, ապա դա մեզ համար լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների ներգրավման անհրաժեշտություն էլ չի ստեղծի։

Սուրեն ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Թաֆթսի համալսարան