Մենք բոլորովին այլ հասարակությունում ենք ապրելու. Ռուբեն Վարդանյան

02.06.17 | 13:47

«Коммерсантъ FM» պարբերականիտնտեսական մենկաբանՕլեգ Բոգդանովին տվածհարցազրույցիշրջանակներում«Сколково» միջազգայինբիզնես դպրոցիհամահիմնադիր ևգործարար ՌուբենՎարդանյանը խոսել էֆինանսականարդյունաբերության ևընդհանուր հանրությանհետագա զարգացման մասին:

-Ես հիշում եմ, որ մենք զրուցել էինք դեռ 2008-ին, երբ ԱՄՆ-ում զարգացավհիպոտեկային ճգնաժամը: Դուք այն ժամանակ ասել էիք, որարդյունաբերությունը շատ կփոխվի: Անցել է 9 տարի, ինչպե՞ս է փոխվելֆինանսական արդյունաբերությունը:

-Ես պետք է ասեմ, որ ոչ միայն ֆինանսական արդյունաբերությունն է փոխվել, այլ ամբողջ աշխարհն է կտրուկ փոխվել այս 9 տարիների ընթացքում :

-Դրական թե բացասական, ո՞ր ուղղությամբ ենք մենք շարժվում:

-Յուրաքնաչյուր փոփոխություն իր հետ և դրական է բերում և բացասականը: Հասկանալի է, որ մենք վերապրեցինք լուրջ ֆինասական ճգնաժամ, եղան վկա, թե ինչպես են պետական ինստիտուտները միջամտում են ֆինանսկան արդյունաբերություն: Ընդ որում ամենուրեք, բոլոր երկրներում: Մենք ստացանք տեխնոլգիաներ և փոփոխություններ բիզնես վարելու գործում, ֆինանսական արդյունաբերությունում նոր տեխնոլոգիաների հաշվին, որոնք սպանեցին մի քանի մասնագիտություններ կամ փոփոխվեցին հմտությունները, որոնք անհրաժեշտ էին հաջողության համար: Եվ մենք ստացանք ոչ միայն խիստ կարգավորում, այլ նոր ապրանքներ, նոր հնարավորություններ, միևնույն ժամանակ միտում դեպի ֆինանսկան տեխնոլոգիաներ:

-Շատ շուտով ներդրումային օբյեկտների և ներմուծողի միջև միջնորդներ հավանաբար չի լինի:

- Ես կարծում եմ, որ պետության, օրինակ, և ընկերության միջև կարիք չի լինի խորհրդականների, աուդիտորների կամ հաշվապահների մեջ: Օրինակ դու լարագիծ ես անցկացնում և ֆինանսների նախարարությունը միանգամից տեսնում է այդ լարագիծը: Դրա համար պետք չէ, որ որևէ մեկը նկարագրի այդ լարագիծը: Մեզ արմատային փոփոխություններ են սպասում, որոնք ոչ միայն քիչ քանակով մարդկանց համար են ակնհայտ, այլ նաև մարդկանց մեծ քանակության: Եվ դա ապագայի վերաբերյալ մեծ վախ է առաջացնում:

- Ակտիվորեն համակարգեր են զարգանում՝ կրիպտոարժույթներ, բլոկչեյն: Եվ ֆինանսկանան աշխարհը կամաց–կամաց արտագաղթում այնտեղ, որտեղ չկա վերահսկում: Ընդ որում դա շատ արդիկան դարձավ վերջինամսվա ընթցքում, կրիպտոարժույթների համակարգերի կապիտալացումը աճել է 4 անգամ: Ի՞նչպես դաբացատրել: Կարգավորողը ֆինանստիստների հետևից կգնա այնտեղ: Կզարգանա դա արդյո՞ք:

-Որ կգնա նրանց հետևից, դա միանշանակ է: Հարցը նրանում է, թե ինչ կարգավորող: Մենք իրականում շատ յուրահատուկ իրավիճակի մեջ ենք գտնվում: Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ սկսած XX դարի 80-ականներից, երբ անծանցյալ թղթերի երկրորդական շուկան ավելի մեծ դարձավ, քան իրական տնտեսությունը, մենք ստացանք երկու օֆշորային շուկաներ, իրական՝ համաշխարհային տնտեսությունում առկա նյութական և տեխնիկական բազան, և անծանցյալները: Այսինքն մենք ֆինանսների առումով որոշակի վիրտուալիցազում ունենք: Եվ ով ինչ է կարգավորելու: Ընդհանրապես, մենք ապրելու ենք մի հասարակության մեջ, որտեղ մարդկանց 80 տոկոսը չեն աշխատելու և չեն ստանալու աշխատավարձ, մենք արդեն վիճաբամնություններ ենք տեսնում, որ մեզ ռոբոտներով են փոխարինում, պետք նրանց հանդեպ հարկեր սահմանել: Մարդիկ նստելու են տանը և նայելու ինչ որ շոուներ կամ վիրտուլ աշխարհում պատերազմներ, ֆուտբոլ են խաղալու:

-Իսկ ինչ է լինելու գնաճի հետ այդ դեպքում:

-Իսկ կլինի արդյո՞ք գնաճ: Մեքենայի համար ինչ գումարային միավորն են անհրաժեշտ, որոնք կազդեն նրանց վարքագծի հաջողության վրա: Մենք ուղղակի ուրիշ հասարակությունում ենք ապրելու: Բոլոր գումարային և ապարանքնային հարաբերությունները, ինչին մենք սովոր էինք, սկսած Կարլ Մարքսից և XVIII դարից, չեն լինելու: Եվ ոչ միայն վերաֆինանսավորման, վարկավորման տոկոսադրույքը:Դա ընդհանարպես ուրիշ է լինելու:

-Ի՞սկ որքան արագ դա կգա:

-Փոփոխությունները տեղի են ունենում ամեն օր: Ինձ թվում է, որ գերիշխողը այն կդառնա 15-20 տարի հետո, դա չի լինի 3-5 տարիների ընթացքում:Օրինակ, նոր Ռուսաստանը 27 տարեկան է, և ամեն ինչ բավականին արագ է ընթանում, և մեր կյանքի ընթացքում: Տեսեք, հեռուստահաղորդակցման ընկերությունները ստեղծվել են 90 ականների, մեծացել, դարձել էին հսկայական տեղաշարժային ընկերություններ: Իսկ այժմ նրան մահանում են: Այսինք մենք ունենք ոչ միայն ապրնքների ժամկետի բոլորապտույտ , այլ նաև ընկերությունների և մնացած այլ ապրանքների:

-Շատ քչերն են հիշում, թե ինչ է փեյջերը: