Արժե՞ արդյոք անհանգստանալ Թուրքիայում ՆԱՏՕ-ի միջուկային զինանոցի առիթով. Atlantico. Ֆրանսիա

21.08.16 | 11:41

Սիրիական հակամարտության սկզբից ի վեր Ինջիրլիքի ռազմաօդային բազան, որ նախատեսված է ՆԱՏՕ-ի գործողությունների համար, բոլորի ուշադրության կենտրոնում է գտնվում: Բանն այն է, որ այնտեղ պահպանվում է մոտ 50 միավոր ամերիկյան միջուկային զենք: Վերջերս արված զեկույցում նշվում է, որ վտանգ կա, որ այդ զինանոցը կարող է հայտնվել ջիհադիստական այնպիսի շարժման ձեռքում, ինչպիսին ԴԱԻՇ-ն է: Այս թեմայի շուրջ Atlantico պարբերականի հարցերին պատասխանել է Ռոլան Լոմբարդին:
Atlantico.- Երկուշաբթի Stimson Center փորձագիտական խմբի հրապարակած զեկույցում նշվում է թուրքական «Ինջիրլիք» ռազմաբազայի հետ կապված վտանգի մասին: Այնտեղ՝ Սիրիայի տարածքից մոտ 100 կմ հեռավորության վրա, պահպանվում է B-61 տեսակի մոտ 50 ատոմային ռումբ: Հատկապես ինչի՞ համար են այդ բազան և այդ զենքը:
Ռոլան Լոմբարդի.- «Ինջիրլիքը» Թուրքիայի տարածքում երկրորդ ռազմաբազան է արևմտյան ափին գտնվող Իզմիրից հետո: Այդ երկու ռազմաբազաներն էլ մտնում է ողջ աշխարհում Պենտագոնի ազդեցիկ ցանցի մեջ: ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում 1960-ականներից սկսած՝ այդ ռազմաբազայի խնդիրը եղել և մնում է նախկին ԽՍՀՄ-ի, այժմ՝ Ռուսաստանի հարավային ճակատի համար սպառնալիք ստեղծելը:

«Ինջիրլիքը» նախկինի պես ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի համար կարևոր դեր է խաղում Ռուսաստանին զսպելու ռազմավարության մեջ, իսկ այսօր նրա ռազմավարական նշանակությունը կարևորվում է նաև նրանով, որ միջազգային կոալիցիայի շրջանակներում օգտագործվում է ԴԱԻՇ-ի դեմ պայքարում:
– Զեկույցում մասնավորապես ասվում է, որ վտանգ կա, որ այդ զենքը կարող է հայտնվել ահաբեկիչների և այլ թշնամական ուժերի ձեռքում: Հատկապես ո՞վ է գլխավոր սպառնալիքը ռազմաբազայի համար:
– Եթե հուլիսի 15-ի պետական հեղաշրջման փորձը հաջողությամբ պսակվեր, և երկրում հուզումների ալիք բարձրանար, ապա «Ինջիրլիքը» իսկապես լուրջ վտանգների կբախվեր: «Թշնամական ուժերը», անկասկած, Անկարայի ռեժիմի դեմ հանդես եկող զինված խմբերն են: Այժմ այդ սցենարը քիչ հավանական է, որովհետև Էրդողանը իրավիճակն իր ձեռքն է վերցրել, և ամեն ինչ դեռ ավարտված չէ:
– Թուրքիայում հուլիսի 15-ի հեղաշրջման փորձը նորից բարձրացրեց «Ինջիրլիքի» անվտանգության սպառնալիքի հարցը: Որոշ ժամանակ անց բազայի հրամանատարական կազմին ձերբակալեցին: Ինչպե՞ս կարող է դա անդրադառնալ բազայի անվտանգության կամ նույնիսկ կենսունակության վրա:
– Հեղաշրջման փորձից հետո «Ինջիրլիքի» ռազմաբազան հայտնվեց իրադարձությունների կենտրոնում, որովհետև նրա ռազմական ղեկավարությունը ապստամբությանը մասնակից լինելու մեղադրանքով հայտնվեց ճաղերի հետևում:

Հուլիսյան ապստամբության ժամանակ բազայի՝ ճգնաժամային իրավիճակի համար անվտանգության ապահովման ծրագրերը ամբողջությամբ ի հայտ ելան: Թուրքիայի ռազմական ղեկավարությունը շրջափակեց բազան և կասեցրեց այնտեղից ԴԱԻՇ-ին հասցվող հարվածների թույլտվությունը: Անջատվել էր նույնիսկ էլեկտրամատակարարումը: Ամերիկացի զինվորականները այդ մի քանի օրը օգտվում էին սեփական գեներատորներից: Բացի դրանից՝ առավելագույն պատրաստականություն հայտարարելուց հետո ոչ մի անկարգություն չգրանցվեց, իսկ թուրք անձնակազմի համար անմիջապես արգելվեց մուտքը զգայուն տարածքներ:

Պետք է ասել, որ ամերիկյան իշխանությունները նախատեսել են բոլոր հնարավոր ճգնաժամերը և նախապատրաստվել դեպքերի ցանկացած զարգացման: Վերջին տարիներին ՆԱՏՕ-ն գրեթե 200 միլիոն դոլար է հատկացրել անվտանգության բարելավման համար, մասնավորապես, միջուկային զենքի պահպանման տարածքներում:
– ինչպես նշվում է զեկույցում՝ «չի կարելի վստահորեն ասել՝ Թուրքիայում երկարատև քաղաքացիական պատերազմի դեպքում ունա՞կ են արդյոք ԱՄՆ իշխանությունները պահպանել զենքի հանդեպ վերահսկողությունը: Փորձագետները կոչ են անում ԱՄՆ-ին հնարավորինս արագ դուրս բերել այդ զենքը Թուրքիայից; Ի՞նչ կարելի է ասել այս առիթով, պատրա՞ստ է ԱՄՆ-ը դեպքերի ցանկացած զարգացման, այդ թվում՝ զենքի դուրսբերմանը:
– Զենքի շտապ դուրսբերումը, իհարկե, մտնում է մշակված սցենարների մեջ: Թեպետ ինձ թվում է, որ զեկույցի հեղինակները ձգտել են սենսացիա ստեղծել, բայց մի բանում ես նրանց հետ համաձայն եմ. զենքը պետք է վերադարձվի ԱՄՆ-ին: Այդ հարցը, իմիջիայլոց, առաջին տարին չէ, որ քննարկվում է ԱՄՆ ռազմակավարական շրջանակներում:

Ինձ թվում է, որ Թուրքիայում տակտիկական միջուկային զենքի տեղադրումը Վաշինգտոնի համար այլևս իրական հետաքրքրություն չի ներկայացնում: Ընդ որում՝ դա ավելի շատ կապված է աշխարհաքաղաքական ռազմավարության հետ, քան անվտանգության: Բացատրեմ. նախևառաջ Միջերկրական ծովի արևելյան մասում և Պարսից ծոցում տեղակայված սուզանավերը նախկինի պես միջուկային հարվածներ հասցնելու լավագույն միջոցներն են: Այնուհետ, ինչն ավելի կարևոր է, Ռուսաստանը ԽՍՀՄ չէ: Այն այլևս սպառնալիք չէ ո՛չ Արևմուտքի, ոչ էլ ԱՄՆ-ի համար: Ավելին՝ ինչպես իրադարձությունները ցույց են տալիս, այն դարձել է ամենակարևոր սպառնալիքի՝ իսլամիզմի դեմ պայքարի գործում անհրաժեշտ և կարևոր գործընկեր:

Որոշ մարդիկ դեռ ուզում են ստիպել մեզ հավատալ, որ Ռուսաստանը ագրեսիվ բռնապետություն է, նոր «գլխավոր չարագործ», բայց չպետք է մոռանալ, որ Ռուսաստանն ինքն է իրեն զգում ագրեսիայի օբյեկտ, նա այլևս չի ձգտում գերիշխանության Մերձավոր Արևելքում և Միջերկրական ծովում, ինչպես խորհրդային տարիներին էր:

Ցավոք, ՆԱՏՕ-ն ու ԱՄՆ-ը չեն հասկանում այս իրողությունը, թեպետ որոշ առաջխաղացումներ կան Պենտագոնում և ՆԱՏՕ-ում որոշ ռազմական գործիչների մոտ, որոնք հոգնել են ուժեղ հակառուսական ճնշումից: Այնուամենայնիվ նախագահական ընտրությունների ֆոնին չարժե սպասել «Ինջիրլիքի» վերաբերյալ վերջնական որոշման, համենայն դեպս՝ պաշտոնական: