Լոռու մարզի Ախթալա համայնքի Մեծ Այրում համայնքի բնակիչ Հարություն Դանիելյանը երեք երեխա ունի: Նա մտահոգված է իր երեխաների առողջությամբ, ցանկանում է հեռանա այդտեղից, քանի որ իր տնից 50 մետր հեռավորության վրա է գտնվում Ախթալայի հանքավայրի պոչամբարը:
«Երեխաները խաղում են դրսում, հանկարծ մեկի սիրտն է խառնում, մեկի գլուխն է ցավում: Ու դա հաճախ, պարբերաբար է տեղի ունենում: Հնարավոր չէ այդտեղ ապրել»,- ասում է Հարությունը, ով Երևան էր եկել մասնակցելու «Աղտոտված շրջակա միջավայրի ազդեցությունը Լոռու մարզի բնակիչների առողջության վրա» խորագրով համաժողովին:
Նա նշեց, որ 2013 թվականին երեխաներից մեկն ութ տարեկան էր, աղիքային վարակով տեղափոխել էին հիվանդանոց. «Ասում էին վարակը տարածվել է օդի կամ ջրի միջոցով: Հենց հիվանդանոցն էր դիմել առողջապահության նախարարությանը, մասնագետներ էին եկել: Հետո եկան մազի, սնունդի նմուշներ վերցրեցին, այգուց կարտոֆիլ հանեցին, տարան փորձաքննության, բայց ես այդպես էլ պատասխանները չեմ ստացել: Բայց դե գիտեմ, թե ինչն էր պատճառը:
Կողքս ապրում է եղբայրս: Ինքն էլ չորս երեխա ունի: Նրանք էլ նույն խնդիրներն ունեն՝ սրտխառնոց, գլխացով: Փոքր երեխայի դեռ 40 օրականն էլ չի լրացել, տեղափոխել են հիվանդանոց ուռուցքով, պատասխանի ենք սպասում: Հավը պոչամբարի կողքերին է ման գալիս, կանաչ է ուտում, մենք ձուն ուտում ենք: Կով չունենք, հարևանից են կաթնամթերք վերցնում»,- պատմում է Մեծ Այրումի բնակիչը:
Նրա խոսքով, իրենց գյուղում երիտասարդներ չեն մնացել, բոլորը հեռանում են, քանի որ ապրել հնարավոր չէ: Ինքն էլ զինվորական է եղել, թողել է աշխատանքը, քանի որ ուզում է ընտանիքը վերցնել ու հեռանալ այդտեղից: Նրա միակ պահաջն է իրեն գումար տան այլ վայրում տուն գնելու համար:
«Ով ասում է թունավոր չէ այդտեղ, թող գա ինքն էլ ապրի, թող գա գործարանի տնօրենն ապրի: Ես այդտեղից ուզում եմ քոչեմ, գնամ, բա երեք երեխենին ի՞նչ անեմ ես»,- ասաց Հարություն Դանիելյանը:
Համաժողովի ընթացքում չեխական «Արնիկա» քիմիական անվտանգության հարցերով զբաղվող կազմակերպությունն ու ՀՀ Լոռու մարզի «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ-ն ներկայացրեցին Լոռու մարզի Ալավերդի և Ախթալա համայնքների տարածքներում քիմիական աղտոտվածության վերաբերյալ 2019թ-ին իրականացրած նոր հետազոտության արդյունքները: Միջոցառումը կազմակերպվել է «Ալավերդիում և Ախթալայում արտադրական աղտոտումների խնդիրների լուծման որոշումների վրա քաղաքացիական հասարակության ազդեցության հզորացում» ծրագրի շրջանակներում, որն իրականացրել են «Արնիկա» չեխական կազմակերպությունը, «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ-ն և «ԷկոԼուր» տեղեկատվական ՀԿ-ն Չեխիայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության ֆինանսական աջակցությամբ:
Ուսումնասիրության համաձայն, Ալավերդու և Ախթալայի արդյունաբերական օբյեկտները թունավորում են հարակից տարածքները, ինչը մարդու վրա թողնում է պոտենցիալ քաղցկեղածին ազդեցություն: Հետազոտվել են հողի, սննդի, մարդու մազերի նմուշները: Նոր հետազոտություններով վերահաստատվել են ազատ տեղաշարժվող հավերի ձվերում դիօքսինների բարձր քանակությունների փաստը: Հետազոտության արդյունքները վկայում են, որ գյուղատնտեսական տարածքներն աղտոտված են ծանր մետաղներով: Պարզվել է, որ Ալավերդու պղնձաձուլարանը, ինչպես նաև «Ախթալա ԼՀԿ»-ի կողմից շահագործվող Շամլուղի պղնձի հանքավայրը և պոչամբարները, որոնք տեղակայված են անմիջապես Դեբեդ գետի հարևանությամբ, հարակից և ավելի հեռավոր տարածքների համար ծանր մետաղների աղտոտման աղբյուր են: Ուսումնասիրությունը կատարել են հենց չեխ մասնագետները, նմուշների անալիզները կատարվել են Պրահայի Քիմիա-տեխնոլոգիական համալսարանի լաբորատորիաներում և Ազգային առողջապահության ազգային ինստիտուտում: Ուսումնասիրված տարածքների հողերի մեջ հայտնաբերվել են մկնդեղի, կադիումի, պղնձի, մոլիբդենի, նիկելի և կապարի բարձր պարունակություններ:
«Արնիկա» կազմակերպության տնօրեն Յինդրիխ Պետրլիկը ասաց, որ ծանր մետաղները հանդիսանում են տեղական արդյունաբերության կողմից արտադրվող վտանգավոր քիմիական նյութերի մի խումբ:
«Հետազոտության ժամանակ նմուշներում մեծ քանակությամբ ծանր մետաղներ ենք հայտնաբերել, հատկապես մեծ է մկնդեղի քանակը: Մենք վերլուծեցիքն Ալավերդու հավերի ձվերի նմուշները՝ դիօքսինների համար, արդյունքը հաստատեց նախորդ տարվա տեղական ձվերում հայտնաբերված այս քիմիական նյութերի տագնապալի քանակները: Դիօքսինները վտանգավոր են շատ փոքր կոնցետրացիաներում, և Ալավերդին, հավանաբար, լրջորեն աղտոտված է այդ քիմիական նյութերով»,- նշեց նա:
Նրա խոսքով, արդյունաբերական գործարանները պետք է աշխատեն նոր տեխնոլոգիաներով, պոչամբարները ծանր մետաղների աղբյուր են:
«Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ նախագահ Օլեգ Դուրգարյանի խոսքով, նմուշառված տարածքների մեծ մասը կարելի է համարել աղտոտված:
«Քիմիական նյութերի պարունակությունը որոշ դեպքերում վտանգ է ներկայացնում շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության համար: Հողի բազմաթիվ նմուշներում ծանր մետաղների կոնցետրացիաները գերազանցում են տարբեր տեղական և միջազգային չափորոշիչներին»,- նշեց նա:
Օ.Դուլգարյանն ասաց, որ սկսած 2013-14 թվականներից Աղթալայի և Ալավերդու տարածաշրջանների բնակիչներից հաճախ են տարբեր հիվանդություններով հիվանդանալու մասին բողոքներ լսել, ոչ միայն չարորակ ուռուցքներ, նաև ստամոքսա-աղիքային, սիրտ-անոթային, գլխացավեր:
«Ըստ տարբեր ուսումնասիրությունների, Լոռու մարզում նման հիվանդությունները բարձր ցուցանիշ են գրանցել: Մինչդեռ մեր պետությունը չունի մարդու առողջության վրա շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատման կոնկրետ քաղաքականություն: Իշխանությունները, պետությունը պետք է մշակի և ներդնի չափորոշիչներ, մեխանիզմներ, պետք է կատարի մարդկանց առողջության գնահատում տվյալ տարածաշրջանում»,- նշեց նա:
Օ. Դոլգարյանի խոսքով, կան մարդիկ, որոնք ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն են տուժել աղտոտված շրջակա միջավայրից, մասնավորապես գյուղատնտեսական հողերը դարձել են ոչ պիտանի:
«Կարծում ենք՝ այդ մարդկանց պետք է վերաբերմունք ցուցաբերել, փոխհատուցում լինի կրած վնասների համար, իրականացվեն հետևանքների վերացման, կանխարգելիչ միջոցառումներ»,- ասաց նա:
Օ. Դուլգարյան նշեց, որ այսօր Հայաստանն ունի թափոնների կառավարման խնդիր, տեղի է ունենում թափոնների փնթի կառավարում, պոչամբարները գտնվում են ուղիղ գյուղերի մեջ, դրանց շուրջ բնակվում են մարդիկ, պոչամբարներից անընդհատ լինում են հոսքեր դեպի գետեր: Որպես օրինակ նշեց Դեբեդ գետը, որի ջրով մարդիկ իրենց այգիներն են ոռոգում:
«Մենք ունենք արդյունաբերության ոլորտում որակյալ գործունեության և թափոնների կառավարման խնդիր: Այս պահի դրությամբ, կարծես թե, խնդիրները շարունակվում են, հստակություն չկա, թե ինչպես պետք է դրանք լուծվեն: Կարծում եմ՝ ամենաազդեցիկ փաստն այն է, որ կոնկրետ մարդիկ կրել են վնասներ, տարածաշրջանում օրեցօր սոցիալական վիճակը վատթարանում է, գյուղատնտեսությունն անկում է ապրում, մարդկանց մոտ առողջական խնդիրներ են առաջանում: Պետք է զբաղվել այդ խնդիրներով: Դրանց անդրադառանալով՝ կարող ենք լուծել այն գլոբալ խնդիրները, որոնք առկա են ոլորտում»,- ասաց «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ նախագահը:
Panorama.am-ի հարցին, թե արդյո՞ք այս ուսումնասիրությունն ուղարկել եք պատկան մարմիններին և կոնկրետ ի՞նչ առաջարկություններ եք արել, Օ. Դուլգարյանն ասաց, որ անպայման ուղարկելու են:
«Մենք ունենք պոչամբարների ռեկուլտիվացիայի պլան, սակայն այս պարագայում առաջնահերթ մեր առաջարկությունները վերաբերում են առողջապահական գնահատումներ իրականացնելուն: Մարդիկ ահազանգում, են առողջության հետ կապված խնդիրներով, տվյալներ ունենք հողի, սննդի աղոտվածության մասին, պետական քաղաքականության մակարդակով պետք է իրականացվի այդ գնահատումը, որպեսզի հասկանանք՝ ինչ ենք անում, ուր ենք գնում»,- նշեց «Համայնքային համախմբման և աջակցության կենտրոն» ՀԿ նախագահ Օլեգ Դուլգարյանը:
16:22
16:04
13:25
13:18
11:09
10:48
10:24
10:05
18:18
14:29
14:18
14:10
13:44
13:31
13:26
13:16
13:01
12:44
12:17
11:53
18:18 29.04.26
14:18 29.04.26
14:10 29.04.26
13:44 29.04.26
12:17 29.04.26
13:31 29.04.26
09:59 29.04.26
13:16 29.04.26
| երկ | երք | չրք | հնգ | ուրբ | շբթ | կրկ | |
| 1 | 2 | 3 | |||||
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | |
| 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | |
| 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | |
| 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | |
09:36
09:19
09:02
09:44
09:18
09:02
09:39
09:18
09:02
09:55
09:42
09:18
09:02
09:34
09:18
09:02
09:38
09:19
09:02
09:52
09:36
09:19
09:02
09:36
09:15
09:02
09:36
09:19
09:13
09:01
09:47
09:35
09:17
09:02
09:33
09:16
09:02
09:48
09:34
09:16
09:02
09:49
09:36
09:15
09:55
09:42
09:33
09:19
09:02
09:44
