Ադրբեջանը մեղավոր է էթնիկ զտումների համար. The Economist.

29.09.23 | 17:48

Ադրբեջանի ընտրությունը՝ հարձակվել Լեռնային Ղարաբաղի վրա, քան Արևմուտքի կողմից աջակցվող համաձայնության հասնել, որը երաշխավորում է իր հայ փոքրամասնության քաղաքացիական իրավունքները, նշանակում է, որ նա մեղավոր է էթնիկ զտումների մեջ, գրում է The Economist-ը։

«Հեղեղված լինելով ժամանակակից ադրբեջանական բանակով, հյուծված և քաղցած իննամսյա շրջափակումից, մեկուսացված իր հայրենիքից՝ Հայաստանից և դավաճանված Ռուսաստանի կողմից, որը ստանձնել էր տարածաշրջանի անվտանգությունը, Լեռնային Ղարաբաղն այլ ելք չուներ, քան կապիտուլյացիայի ենթարկվել։ The Economist-ի մամուլի հրապարակման ժամանակ մոտ 65,000 էթնիկ հայեր (նախապատերազմյան մոտ 120,000 բնակչությունից) փախել էին: Տարածաշրջանի վրա հարձակվելու Ադրբեջանի ընտրությունը, այլ ոչ թե Արևմուտքի աջակցությունը վայելող համաձայնության հասնելը, որը երաշխավորում է իր հայկական փոքրամասնության քաղաքացիական իրավունքները, նշանակում է, որ նա մեղավոր է էթնիկ զտումների մեջ:

Ոչ բոլորն են գնացել, թեև շատերը կհեռանան։ Նրանց համար, ովքեր մնացել են, կենսական նշանակություն ունի, որ Ադրբեջանը պատասխանատվության ենթարկվի մարդու իրավունքների ցանկացած խախտման համար տարածաշրջանում, որն այժմ գտնվում է նրա վերահսկողության տակ: Արեւմուտքը պետք է օգտագործի իր ունեցած ցանկացած լծակ: Ադրբեջանի վերնախավը սիրում է ժամանակ և գումար ծախսել Եվրոպայում և Ամերիկայում, ուստի պատժամիջոցների սպառնալիքը պետք է հնարավորինս շուտ իրագործվի։ Ժամանակն էական է: Չափազանց շատ ժամանակ է կորսված:

...Սակայն այս մեկօրյա պատերազմի հետեւանքները դուրս կգան Լեռնային Ղարաբաղի սահմաններից։ Այս դրվագը վկայում է Կովկասում ուժերի հարաբերակցության փոփոխության մասին: Հայաստանի ինքնիշխանությունն ավելի փխրուն է թվում, քան 1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզումից հետո։ Ռուսաստանը՝ 19-րդ դարի սկզբից տարածաշրջանային հեգեմոնը, ապացուցել է, որ Հայաստանի անզոր ու դավաճան բարեկամն է, որի հետ վաղուց ռազմական դաշինք է կնքել։ Արևմուտքը փորձեց աշխատել Ադրբեջանի հետ՝ բռնությունը կանխելու համար, բայց այժմ կարծես թե ձախողվել է: Իսկ Թուրքիան, որն այս ամիս աջակցեց իր քույր թյուրքական պետության հարձակմանը, աճում է:

Քաոսի անմիջական պատճառը Ռուսաստանի թուլությունն է։ Մինչ Պուտինը ձախողվում էր Ուկրաինայի դեմ պատերազմում, Թուրքիան և Ադրբեջանը հնարավորություն տեսան օգտագործելու իրենց առավելությունը։ Ռուսաստանի նախագահը ոչինչ չարեց, երբ անցյալ տարի Ադրբեջանը ռազմական ներխուժում կատարեց Հայաստանի ինքնիշխան տարածք։ Դավաճանված զգալով՝ Հայաստանը սկսեց թեքվել դեպի Արևմուտք։ Այն նաև զիջման գնաց եւ ընդունեց Ադրբեջանի պահանջների մեծ մասը և ճանաչեց Ադրբեջանի ինքնիշխանությունը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ:

Պուտինի զայրույթը Հայաստանի դեմ մեծացել է, քանի որ վերջինս թեքվել է դեպի Արևմուտք: Նրա կարծիքով, Հայաստանի վերջին մեղքը Միջազգային քրեական դատարանին միանալու ծրագիրն է։ Էլ ավելի մեծ ռիսկ է այն, որ Ադրբեջանը ճնշում կգործադրի հենց Հայաստանի վրա և համաձայնության կգա Ռուսաստանի և Թուրքիայի հետ՝ երկրի հարավով միջանցք ստեղծելու համար։ Սա կկապի Թուրքիան և ադրբեջանական մայրցամաքը, կզրկվի Հայաստանի ինքնիշխանությունից և կմեկուսացնի Իրանի հետ իր կարևոր սահմանից:

Կարճաժամկետ հեռանկարում արևմտյան կառավարությունները պետք է օգնեն Հայաստանին հաղթահարել Լեռնային Ղարաբաղից փախստականների մեծ հոսքը, ինչպես նաև օգնեն բանակցել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև արդար և հետևաբար տեւական խաղաղության համաձայնագրի շուրջ: Երկարաժամկետ հեռանկարում Արևմուտքը պետք է աջակցի Հայաստանի ջանքերին՝ նվազեցնելու իր կախվածությունը Ռուսաստանից և խրախուսի Թուրքիային կարգավորել հարաբերությունները Հայաստանի հետ և բացել երկրների վաղուց փակ սահմանները։ Դա կբերի առևտրի ավելացման և Հայաստանի մեկուսացման թուլացման: Դիվանագիտական հմտության և հաջողության դեպքում Կովկասում տիրող քաոսը դեռ կարելի է զսպել»: