ԱՊՀ-ի և Պարսից ծոցի երկրների միջև տնտեսական հարաբերությունները

16.03.26 | 14:28

2025 թվականին ԱՊՀ երկրների և Պարսից ծոցի երկրների միջև տնտեսական համագործակցությունը հասել է կոնկրետ պայմանագրերի և իրական ապրանքային հոսքերի մակարդակի։

Հայաստանը միացել է նոր առևտրային ռեժիմին, որն ընդգրկում է ավելի քան 200 ապրանք։ 2025 թվականի հունվար-նոյեմբերին Հայաստանի արտահանումը ԱՄԷ կազմել է 1.7 միլիարդ դոլար, արդյունքում՝ Էմիրությունները դարձել են հայկական արտադրանքի երկրորդ խոշոր գնորդը Ռուսաստանից հետո։

Մատակարարումների կառուցվածքում գերակշռում են թանկարժեք մետաղները (1.3 միլիարդ դոլար, չնայած այս կատեգորիան նվազել է 77%-ով), պատրաստի արտադրանքը (550 միլիոն դոլար, մեկ երրորդ աճով) և մեքենաշինական արտադրանքը։

Այդուհանդերձ հունվարյան վիճակագրությունում վերաարտահանման նվազման ֆոնին գրանցվել է առևտրի ժամանակավոր անկում, թեև ԱՄԷ-ի բաժինը Հայաստանից ոսկու վերաարտահանման մեջ շարունակում է մնալ զգալի։

Ադրբեջանը հունվար-նոյմբերին մեծացրել է առևտուրը Իրանի հետ՝ հասցնելով 390,4 միլիոն դոլարի, ինչը Իրանին դարձնում է Պարսից ծոցի երկրների շարքում հանրապետության ամենամեծ գործընկերը։ ԱՄԷ-ի հետ առևտրաշրջանառությունը կազմել է 40.3 միլիոն դոլար, մինչդեռ Սաուդյան Արաբիայի հետ՝ 16.9 միլիոն դոլար։

Միևնույն ժամանակ երեք երկրներից ներմուծումը զգալիորեն գերազանցում է արտահանմանը․ Իրանից ներմուծվել է 351,2 միլիոն դոլարի ապրանք, Էմիրություններից՝ 27,7 միլիոն, իսկ Սաուդյան Արաբիայից՝ 13,6 միլիոն դոլարի։

Ղազախստանը 2025 թվականի առաջին ութ ամիսներին պահպանել է արտաքին առևտրի շրջանառությունը 90,2 միլիարդ դոլարի մակարդակում։ Արտահանման կառուցվածքում ավանդաբար գերակշռում են հում նավթը (կեսից ավելին), մաքուր պղինձը, ռադիոակտիվ տարրերն ու իզոտոպները, ինչպես նաև պղնձի հանքաքարերը։ Միաժամանակ արձանագրվել է ոչ հումքային ապրանքների արտահանման զգալի աճ, որի մեջ մտնում են արևածաղկի ձեթը, կենդանիների կերը և գարին։ 2024 թվականին Պարսից ծոցի երկրներից արծաթը, ջրածինը և հեռախոսները կազմել են Ղազախստանի ԱՄԷ արտահանման հիմնական մասը, մինչդեռ Ղազախստանը Սաուդյան Արաբիային հիմնականում մատակարարել է ցինկ, գառան և այծի միս, ինչպես նաև ռետինի մշակման սարքավորումներ։

Ուզբեկստանը 2025 թվականի փետրվարին Դուբայում կայացած Gulfood ցուցահանդեսում ներկայացրել է ավելի քան 40 ընկերություն։ Արտադրանքի տեսականին ներառում էր թարմ մրգեր և բանջարեղեն, չոր մրգեր, ընկույզ, լոբազգիներ և բնական հյութեր։ Տարածաշրջանի 20 խոշորագույն մանրածախ առևտրով զբաղվող վաճառողների, այդ թվում՝ Lulu-ի և Carrefour-ի հետ բանակցություններից հետո, համաձայնություններ են ձեռք բերվել ուզբեկական արտադրանքի համար հատուկ բաժիններ հատկացնելու և NOON էլեկտրոնային առևտրի հարթակին մուտք գործելու վերաբերյալ: Նոյեմբերին Big 5 Global ցուցահանդեսում ուզբեկական պղնձե խողովակների արտադրողները արտահանման պայմանագրեր են կնքել ԱՄԷ-ի, Քուվեյթի և Կատարի ընկերությունների հետ։

Բելառուսը մեծացրել է իր բորսայական մատակարարումները ԱՄԷ. 2025 թվականի հունվար-օգոստոս ամիսներին վաճառքի ծավալն աճել է 63%-ով՝ հասնելով 32 միլիոն դոլարի: Ամենամեծ պահանջարկն ունեն կենդանիների կերերի համար նախատեսված ամինաթթուները, կաթի փոշին և կտավատի մանրաթելը: Ընդհանուր առմամբ 8 ամսում պայմանագրերի գումարը հասել է 37 միլիոն դոլարի (+45%)։ Բելառուսի ունիվերսալ ապրանքային բորսայում հավատարմագրված ԱՄԷ ընկերությունների թիվը հասել է 39-ի։

Այսպիսով, 2025 թվականը հաստատեց, որ ԱՊՀ երկրների և Պարսից ծոցի պետությունների միջև հարաբերությունները հայտարարություններից անցնում են իրական ապրանքային հոսքերի մակարդակի։ Եթե պահպանվի ներկայիս դինամիկան, երկու տարածաշրջանների համագործակցությունը միայն կխորանա։