1988թ. ԼՂ-ում իրավիճակի վերաբերյալ ԱՄՆ հետախուզության կանխատեսումներն ու նախազգուշացումները. ԿՀՎ-ի գաղտնազերծած փաստաթղթեր

20.01.17 | 15:26

ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչության օրերս հրապարակած գաղտնազերծված փաստաթղթերն ուշագրավ տեղեկություններ են պարունակում նաև Հայաստանի ու Լեռնային Ղարաբաղի մասին:

1988 թվականի ապրիլի 21-ին թվագրված փաստաթղթերից մեկը ԿՀՎ ղեկավարին ուղղված ԽՍՀՄ-ի հարցերով հետախուզության աշխատակից Ռոբերտ Բլեքվելի ամենամսյա նախազգուշացումների զեկույցում առանձին կետով անդրադառնում է Լեռնային Ղարաբաղին: Փաստաթուղթը պատրաստվել է ապրիլի 19-ին ամենամսյա նախազգուշացումների և կանխատեսումների վերաբերյալ հանդիպման արդյունքներով:

Հանդիպմանը քննարկվել են ԽՍՀՄ-ում ղեկավարության հետ կապված իրավիճակը և ընթացող բարեփոխումները, ԽՍՀՄ-ում պահպանողականների և ռեֆորմիստների հակամարտությունը և Միխայիլ Գորբաչովի բարեփոխումների օրակարգի վրա դրա ազդեցությունը:

Հանդիպմանը քննարկվել է նաև ԽՍՀՄ-ում ազգային խռովությունների հետ կապված իրավիճակը՝ անդրադառնալով Լեռնային Ղարաբաղի վերադարձի հետ կապված Հայաստանի պահանջների վերաբերյալ խորհրդային ղեկավարության վերջին որոշումներին:

«Մոսկվայի կողմից «մտրակի և բլիթի» մեթոդի կիրառումը՝ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը վերանայելուց հրաժարվելը՝ առաջարկելով զիջումներ մշակութային և կրթական ոլորտներում (օրինակ՝ շրջանի մեծ մասամբ հայ բնակչության համար հայկական հեռուստատեսության բարելավված հասանելիություն) և, միևնույն ժամանակ, ռազմական ուժի ցուցադրմամբ, կարծես մեղմացրել են կարճաժամկետ ճգնաժամը: Փողոցները հարաբերականորեն հանգիստ են, և Լեռնային Ղարաբաղի մայրաքաղաքում գործադուլները դադարեցվել են ապրիլի 5-ին: Երկարաժամկետ հեռանկարում հետախուզական համայնքը կարծում է, որ Մոսկվայի արած մշակութային զիջումները բավական չեն լինի բավարարելու համար հայերին, և Խորհրդային իշխանությունները մեծացող ճնշման տակ կհայտնվեն ավելի էական քայլերի դիմելու խնդրի առաջ»,- ասվում է փաստաթղթում:

Զեկույցում նախազգուշացում է պարունակվում նաև ապրիլի 24-ին նախատեսվող երթի կապակցությամբ:

Ինչպես նշվում է նախազգուշացման մեջ, ապրիլի 24-ին Հայոց ցեղասպանության տարելիցը կարող է խախտել այդ ժամանակ գոյություն ունեցող փխրուն խաղաղության կայունությունը: «Իշխանությունները հավանաբար թույլ կտան հայ ակտիվիստներին երթով շարժվել դեպի զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանը: Նրանք կփորձեն օգտագործել չափավոր առաջնորդներին՝ վերահսկելու մասնակիցներին, բայց լուրջ անհանգստությունների վտանգը մնում է»,- ասված է փաստաթղթում:

Հիշեցնենք, որ ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը համացանցում հրապարակել է մոտ 12 միլիոն էջ քանակությամբ գաղտնազերծված փաստաթղթեր:

1940-ականներից մինչև 1990-ականները գործակալության աշխատանքն ընդգրկող փաստաթղթերը նախկինում հասանելի չեն եղել առցանց, դրանք հնարավոր էր կարդալ միայն Մերիլենդ նահանգի Քոլեջ-Փարք քաղաքում գտնվող ազգային արխիվն այցելելով: