Սովորաբար ես գրում եմ այն մասին, թե ինչպես պետք է ճիշտ բարեկարգել գիտությունը: Այս անգամ ես կխոսեմ այն մասին, թե ինչի է հանգեցնում թերուս չինովնիկների գործելակերպը՝ իրենց չմտածված և հակագիտական ձեռնարկումներով:
Երևի շատերն են մտաբերում, թե ինչ գրոհների էր ենթարկվում պատմահայր Խորենացին. հակառակորդները բերում էին վկայություններ և փաստարկներ, որոնք կասկածի տակ էին առնում մինչև իսկ նրա Պատմության գրության ժամանակը, իբր Խորենացին չէր կարող իր ապրած ժամանակ տեղյակ լինել նման անցքերին: Այդպիսի փաստարկները յոթն էին: Դա կարող էր կասկածի տակ դնել Հայաստանի ամբողջ պատմագրությունը:
Ալբերտ Մուշեղյանը վիթխարի ջանքեր է գործադրել: Տեսողությունից զրկված լինելով, նա պրպտել է բազմալեզու գրականություն և իր «Մովսես Խորենացու դարը» կոթողային աշխատության մեջ բոլոր յոթ կետերով հիմնավորել Խորենացուն ներկայացված հավակնությունների անհիմն լինելը:
Այն, որ այդ առարկությունները այսօր այլևս չեն հնչում, դա Մուշեղյանի վաստակն է: Փաստորեն նա միայնակ կասեցրել է Հայոց պատմության դեմ ձեռնարկված անմաքուր ագրեսիան: Նա միայնակ է հաղթել այդ անմաքուր պատերազմում:
Շատերը նրան համարում են նոր ժամանակի դասական․ բարեբախտաբար այս հարցում խնդիրներ չկան: Դրա հետ մեկտեղ, նա, ինչպես և ցանկացած մարգարե, դեմ է առնում անհեթեթ իրավիճակների:
Վերջերս կազմակերպված գիտական աշխատողների ատեստավորման հանձնաժողովը նշում է Մուշեղյանի նվաճումները, նրա վիթխարի ներդրումը պատմագիտության մեջ, արտահայտվում է նրա մասին որպես դասականի: Շնորհակալություն հանձնաժողովին, կեցցեն, ճշմարտությունն են ասել:
Այստեղ սկսվում է ամենահետաքրքիրը: Գնահատելը գնահատեցին, բայց առաջարկեցին նրան թողնել առաջատար գիտաշխատողի նախկին պաշտոնում, որը նա ստացել է ավելի քան քսան տարի առաջ, երբ չկար ո՛չ «Մովսես Խորենացու դարը» դարակազմիկ աշխատությունը (2007 թ.), ո՛չ «Մեսրոպ Մաշտոցը և նախամաշտոցյան հայ գիրը» ուսումնասիրությունը (2006 թ.), ո՛չ Մուշեղյանի նոր աննախադեպ բացահայտումները Հին Արևելքի շումերական սեպագրերում հայերենի չորսհազարամյա գոյության մասին (2019 թ.), ո՛չ ուրարտագիտության մեջ նրա կատարած մի քանի տասնյակ նոր ստուգաբանումները, որոնք նորություն պետք է լինեն նաև եվրոպական և ամերիկյան ուրարտագետների համար:
Հիրավի ստացվում է այն, որ երախտագիտություն են հայտնել հրամանատարին՝ պատերազմում ձեռք բերած հաղթանակի համար, բայց առաջարկել են շնորհել նրան լեյտենանտի կոչում: Տեղին է նշել, որ Մուշեղյանը ոչ մի անգամ չի արժանացել Գիտության կոմիտեի որևէ գրանտի:
Այս ամենը չէր լինի, եթե չինովնիկները սահմանեին հստակ կանոններ գրանտների ստացման և ատեստավորման կարգի մասին:
Գրիգոր Բարսեղյան
Հայ մասնագետների խորհրդի նախագահ, գիտությունների դոկտոր, Մարի Կյուրիի անվան միջազգային գիտական մրցանակի դափնեկիր
