«Վիրուսից խուսափելը շատ հասարակ է։ Ժամանակն է, որպեսզի մարդիկ ավելի լրջորեն մոտենան վիրտուալ աշխարհին՝ facebook-ից սկսած՝ վերջացրած իրենց անձնական տվյալներով»,- այսօր լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ ասաց Կասպերսկի լաբորատորիայի Հայաստանի և Վրաստանի տարածաշրջանային ղեկավար Արմեն Կարապետյանը՝ ներկայացնելով մի քանի քայլերը, որոնք կօգնեն օգտատերերին խուսափել տարբեր տեսակի համակարգչային վիրուսներից, կիբերգրոհներից։
«Այն մտայնությունը՝ ես հասարակ մարդ եմ, ինձնից ի՞նչ պետք է գողանան, վաղուց մոռացվել է, որովհետև մեր սմարթֆոնը, որը նույնպես համակարգիչ է՝ սկսած մեր անձնական տվյալներից՝ վերջացրած բանկային տվյալներով, անընդհատ մեր ձեռքին է, և տիրելով սմարթֆոնին՝ կարելի է նաև տեղեկատվության տիրապետել»,- ասաց նա։
Ներկայացնելով վիրուսներից խուսափելու քայլերը, Արմեն Կարապետյանն ասաց.
1. Նախևառաջ ցանկացած ծրագիր, որը կա համակարգչում, պետք է լինի լիցենզավորված։
2. Լիցենզավորված ծրագրերը պետք է պարբերաբար թարմացվեն, update արվեն։
3. Համակարգչի մեջ անպայման պետք է լինի հակավիրուս։ Հակավիրուսը պետք է միացված լինի համակարգչին և պարբերաբար թարմացվի, ժամանակ առ ժամանակ էլ պետք է ամբողջ համակարգիչը ստուգվի։
4. Ամենակարևոր հարցերից է նաև ինտերնետից օգտվելու նվազագույն գիտելիքներ և փորձառություն ունենալը, սոցիալական ցանցերում ճիշտ գործելը՝ օնլայն բանկային համակարգից օգտվելիս և ընդհանրապես՝ ինտերնետում լինելու ժամանակ։
5. Խնդիրներն առաջանում են նաև գաղտնաբառերից։ Մարդիկ սովորաբար օգտագործում են նույն գաղտնաբառերը բոլոր գաղտնաբառեր պահանջվող տեղերում։ Դրանք պետք է լինեն բացարձակապես տարբեր facebook-ում, gmail-ում և այլուր, որովհետև եթե մի գաղտնաբառը կոտրում են, հնարավոր է լինում կոտրել նաև մնացած account-ները (հաշիվներ.- Ռ.Հ.)։
Սովորաբար հաքերները մեկը կոտրելով՝ կոտրում են նաև մնացած բոլոր հաշիվները։ Գաղտնաբառերը պետք է լինեն շատ բարդ։ Ցանկալի է 8,10,14 նիշանի՝ մեծատառ փոքրատառ, տարբեր սիմվոլների համադրությամբ։ Գաղտնաբառերը պետք է պահվեն այնպիսի տեղերում, որոնք հասանելի չեն լինի այլ անձանց։ Ընդհանրապես Ա.Կարապետյանը խորհուրդ է տալիս գաղտնաբառերը որևէ տեղ գրելուց և պահելուց բացի, որոշակի ալգորիթմ մշակել, որ՝ եթե նույնիսկ այդ գաղտնաբառը հայտնվի որոշ մարդկանց ձեռքում, չկարողանան այն օգտագործել։
Գաղտնի պահեք, օրինակ, վերջին երեք նիշը, որ, եթե մնացած 14-ն էլ հայտնվեն ուրիշի մոտ, ապա միայն ձեզ հայտնի լինի վերջին երեք նիշը։ «Վերջին կտորը միշտ պահե՛ք Ձեր մտքում ու բոլոր գաղտնաբառերի վերջում ուղղակի ավելացրե՛ք այն»,- հորդորում է մասնագետը։
6. Վիրուսները տարածվում են նաև ֆիշինգային լինքերի միջոցով։ «Ձեզ, օրինակ, լինք է գալիս և ասում՝ մտե՛ք, տեսե՛ք՝ ինչ հետաքրքիր բան կա։ Պետք չէ ամեն բան, ինչ աչքի է ընկնում, բացել։ Անգամ հնարավոր է, որ լինքի անվանումը շատ ծանոթ թվա, բայց այնպես պատրաստված լինի, որ մտնելոց հետո լրիվ այլ կայքում հայտնվեք»,- ասում է նա։
7. Վարակվում են նաև հիմնականում mobile banking-ի կամ բանկերի հետ աշխատելիս։ Դրանք կայքեր են, որոնք մեկ տառով կամ գծիկով տարբերվում են սովորական բանկի անվանումից: «Մարդն իր բոլոր բանկային տվյալները հավաքում է, մտնում կայք, բայց կարող է այնտեղ մի մասնիկի տարբերություն լինի, և նա մտնի այլ կայք։ Միշտ ստուգե՛ք, թե որտեղ եք հավաքում Ձեր գաղտնաբառը»,- խորհուրդ է տալիս Ա. Կարապետյանը։
8. Հայաստանում վիրուսի տարածման հիմնական միջոցներից մեկը կից ֆայլերի բացումն է, որը, ըստ մասնագետի՝ շատ վատ սովորություն է: «Օրինակ, ես իմ անձնական համակարգչի մեջ երևի վերջին մեկ ամսվա մեջ մեկ օրվա ընթացքում 10-20 նամակ եմ ստանում, որոնցով կոդավորող վիրուս է գալիս ինձ հենց կցված ֆայլերի միջոցով»,- ասում է նա։
9. Մշտապես պետք է Ձեր համակարգչի տեղեկատվությունն ունենալ նաև առանձին տեղում, կրիչների վրա։
15:49
15:24
14:55
14:38
14:19
14:05
11:33
11:16
11:09
11:03
10:52
10:49
10:19
10:03
09:42
09:19
09:03
19:35
19:19
19:04
| երկ | երք | չրք | հնգ | ուրբ | շբթ | կրկ | |
| 1 | 2 | 3 | 4 | ||||
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | ||
10:00
09:36
09:19
09:02
09:44
09:18
09:02
09:39
09:18
09:02
09:55
09:42
09:18
09:02
09:34
09:18
09:02
09:38
09:19
09:02
09:52
09:36
09:19
09:02
09:36
09:15
09:02
09:36
09:19
09:13
09:01
09:47
09:35
09:17
09:02
09:33
09:16
09:02
09:48
09:34
09:16
09:02
09:49
09:36
09:15
09:55
09:42
09:33
09:19
09:02
