Ինչ խնդիր է լուծում Ռուսաստանը

21.04.16 | 15:34

Քառօրյա պատերազմի արդյունքում Ադրբեջանը ցույց տվեց, որ ի զորու է ռազմական ճանապարհով բեկում մտցնել 22-ամյա ստատուս քվոյի մեջ: Բաքվի թեկուզ չնչին հաջողությունները ռազմաճակատում (անկախ դրանց դիմաց վճարված գնից) շատ թանկ վաճառվեցին ներքին և արտաքին լսարանին: Վերսկսված պատերազմական գործողություններն ի ցույց դրեցին, որ հայկական կողմերը լուրջ խնդիրներ ունեն ռազմատեխնիկական ապահովման առումով: Թեև ռուս պաշտոնյաները պնդում են ռազմական հավասարակշռության գոյությունը, սակայն պատերզմը ցույց տվեց, որ առնվազն ռազմատեխնիկական բալանսը տարածաշրջանում խախտված է, և Ադրբեջանը շոշափելի առավելություն ունի հայկական կողմերի նկատմամբ: Իսկ երբ խախտվում է բալանսը, գալիս է ուժերի վերադասավորման ժամանակը:

Ակնհայտորեն ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացը դուրս է եկել Մինսկի խմբի ձևաչափից, այն այժմ ամբողջությամբ գտնվում է Ռուսաստանի վերահսկման տիրույթում: ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն, գոնե ժամանակավորապես, «ձեռքները լվացել են»` Պուտինին ազատորեն գործելու հնարավորություն տալով: Մոսկվայի գերնպատակը կարճաժամկետում Ադրբեջանին ԵՏՄ ինտեգրելն է և Թուրքիայի ու Արևմուտքի ազդեցության գոտուց դուրս բերելը, ինչի արդյունքում Ռուսաստանը կվերականգնի տարածաշրջանային գերտերության կորուսված հեղինակությունը: Իսկ այդ ճանապարհին պետք է բավարարել Բաքվի որոշակի քմահաճույքները:

● Որոնք են առաջարկվող լուծումները

Մոսկվան (Լավրովի այցելության ընթացքում և դրանից հետո) սկսելու է լրջագույն ճնշումներ գործադրել Հայաստանի վրա` մի կողմից հայտնի «փոխզիջումային» տարբերակները սեղանին դնելով և մյուս կողմից` ադրբեջանական սպառնալիքին մատնացույց անելով: Ստեղծված իրավիճակում հայաստանյան իշխանություններն ընտրելու են ոսկե միջինը` սկսելու են «լղոզման» գործընթացը, որը, թերևս, ամենալավն է ստացվում: Նման դեպքում բացառվում են հետևյալ երկու զարգացումները.

-Ծայրահեղ լուծումներից առաջինը` ակնհայտ զիջումների գնալը (տարածքների հանձնում) հայկական կողմերին համարժեք ոչինչ չի կարող փոխհատուցել, եթե իհարկե պատրաստ չեն ճանաչել ԼՂՀ անկախությունը: Գնալ զիջումների` փորձելով ներսում դա ներկայացնել որպես միակ խելամիտ տարբերակ (տարածքների հանձնում` ինչ-որ երաշխիքների դիմաց), կնշանակի իշխանությունների համար նախ վտանգի տակ դնել սեփական գոյությունը, և հետո` բանակցային հետագա գործընթացում Հայաստանին նետել առավել ոչ շահավետ դիրք, ինչպես նաև ստրատեգիական առումով թուլացնել Արցախի անվտանգությունը:

-Ծայրահեղ երկրորդ տարբերակը`բացառել որևէ զիջում, տարածքի հանձնում և մաքսիմալիստական հռետորաբանությամբ պատրաստվել մեծամասշտաբ պատերազմի, նույնպես իրատեսական չէ հայաստանյան իշխանությունների համար, որովհետև նման տոնով խոսելու արդյունքում բացառված կլինի ռուսական զենքով (այն էլ` ապառիկ) համալրում ստանալու հնարավորությունը: Ուզենք թե ոչ` ռուսական զենքին Հայաստանը այլընտրանք չունի: Այս տարբերակը թեև մեծ աջակցություն կգտնի հանրության շրջանում, սակայն խելամիտ լուծում չի լինի:

● Հայկական կողմի համար ամենաօպտիմալ լուծումը

Ենթադրյալ «լղոզված» գործընթացի էությունը կլինի հետևյալը. անվերապահորեն խոստանալ պահանջվող զիջումների իրականացում մոտակա ժամանակներում (անհրաժեշտ է շահել առնվազն 2 տարի` մինչև 2018թ-ի ապրիլ), ինչի դիմաց պահանջել համարժեք սպառազինություն, որը ռեալ հակակշիռ կդառնա ադրբեջանական զենքին և մի բան էլ ավել: Բացի դրանից պետք է պահանջել որոշակի միջոցներ այդ ժամանակահատվածում ենթադրյալ նոր սահմաններն ամրացնելու և ենթակառուցվածքներ կառուցելու համար: Բոլորն են գիտակցում, որ անվտանգության միակ իրական երաշխիքը զենքն է և ոչ թե խոստումները, իսկ հայկական կողմի զիջումների դիմաց պետք է վճարել: Այս դեպքում հայաստանյան իշխանություններից պահանջվելու է ահռելի քաղաքական կամք գործող 20-ամյա արատավոր ավանդույթները արմատախիլ անելու, խիստ սահմանափակ ժամանակահատվածում ուժերը վերադասավորելու և Հայակական բանակը ծնկած վիճակից ոտքի հանելու համար:

Եթե գործող իշխանության մոտ դա ստացվեց, ապա երկու տարի անց ձևավորվելիք նոր իշխանությունը բացառիկ հնարավորություն կունենա ինչպես ռազմաճակատում, այնպես էլ` բանակցային սեղանի շուրջ հանդես գալ հավասարը հավասարին սկզբունքով ու որ ամենակարևորն է` պահանջել վերանայել նախորդ համաձայնությունները: Հակառակ դեպքում հայկական կողմերը հայտնվելու են նույն կոտրած տաշտակի առաջ, ինչ որ այսօր են կանգնած:

Գոռ Ծառուկյան